Szukaj

Informacje

Metoda i przybliżony czas trwania terapii są ustalane wraz z pacjentem na pierwszym spotkaniu - konsultacyjnym.

Sesje są umawiane indywidualnie telefonicznie lub emailowo.

Znaczniki

Kategorie

Linki

Serwis

XML: kanał RSS 
XML: kanał Atom 

Archiwum

Strony

« Stres a zdrowie | Strona domowa | Kiedy zwyczaje nie po… »

Motywacja

Człowiek jako istota leniwa?

środa, 19 listopad 2014 at 2:28 pm. Użyte znaczniki: ,

 Motywacja teoretycznie.

Motywacja to wszystkie mechanizmy odpowiedzialne za uruchomienie, ukierunkowanie, podtrzymanie i zakończenie działania.

Przegląd podstawowych stanowisk

Podejście ewolucyjne-etologia i socjobiologia

  • wrodzony charakter zachowań
  • przedstawiciele: Konrad Lorenz, NIkolas Tinbergen, Irenaus Ebi-Eibesfeldt
  • motywacja to gotowość do wykonania pewnego utrwalonego (określonego) wzorca zachowania (fixed action pattern)
  • instynkt to biologicznie ukształtowany stereotypowy wzorzec zachowania oraz mechanizm energetyczny (znajdujący się w zapleczu) instynkt np. rozrodczy, rodzicielski, migracji
  • wrodzony mechanizm wyzwalający to niewymagający uczenia się bodziec lub zespół bodźców, stanowiących konieczny i wystarczający warunek wystąpienia zachowania instynktownego. Np. kształt, barwa, zapach, kierunek ruchu.
  • jeśli instynkt jest bardzo silny, a brak jest bodźców wyzwalających dochodzi do aktywności jałowej
  • zdania podzielone co do tego w jakim stopniu instynkt jest modyfikowany przez doświadczenie. Jedni twierdzą, że w bardzo dużym stopniu, inni że w niewielkim
  • reakcja wdrukowania: wzbudzona gotowość do podążania za obiektem. Mechanizm ulega zaburzeniu bądź utrwaleniu w pierwszych kilkunastu godzinach życia, ale potem jest już bardzo trwały.
  • wątpliwości:

Etologia

  • jak wyjaśnić długoterminowe formy zachowania?
  • dlaczego ludzie są agresywni? Bo posiadają instynkt agresji. Skąd o tym wiemy? Bo są agresywni.

Socjobiologia

  • przedstawiciele: R. Dawkins, Edward O. Wilson
  • podstawowym motywem rządzącym wszelkimi zachowaniami organizmów żywych jest tendencja do rozpowszechniania własnych genów oraz do wyboru partnera najlepszego z dostępnych
  • wątpliwości: nie dostarcza odpowiedzi na podstawowe pytanie dotyczące wyboru jednego spośród wielu możliwych zachowań (istnieje bowiem wielka liczba ekwiwalentnych sposobów).
  • Teoria wyjaśniająca wszystko nie poddaje się falsyfikacji i traci status teorii naukowej

Podejście psychodynamiczne

  • odnosi się tylko do ludzi
  • teoria redukcji napięcia związanego z działaniem popędów
  • energia – biologiczne stany organizmu
  • geneza zachowania-popędy, instynkty, potrzeby
  • kontrola – brak kontroli (motywacja nieświadoma)
  • mechanizm motywacyjny-redukcja napięcia

 Nurt podstawowy. Zygmunt Freud.

założenia:

  • wszelkie zachowania są zdeterminowane
  • źródłem zachowań jest energia psychiczna
  • zachowaniem rządzą wrodzone popędy: życia (seksualny), przeżycia (głód), śmierci
  • motywy są nieświadome, świadomość nie odgrywa istotnej roli w kształtowaniu zachowania
  • wątpliwości: skoro podstawowy popęd to libido, to trudno wytłumaczyć np. zachowania eksploracyjne

Nurt kulturowy.

Karen Horney.
  • 2 mechanizmy motywacyjne: 1. potrzeba bezpieczeństwa-jego brak to lęk podstawowy; 2. Wyidealizowany obraz własnej osoby (Ja idealne) pozostający w konflikcie z Ja realnym.
Erich Fromm
  • najważniejszym mechanizmem motywacyjnym jest dążenie do integralności własnej osoby
Harry Sullivan
  • potrzeba przyjemności i bezpieczeństwa
  • ludzie są motywowani przez czynniki zewnętrzne
  • popęd jest mierzony wielkością deficytu jakiegoś ważnego dla organizmu czynnika pozytywnego lub siłą oddziaływania czynnika negatywnego (popędy pierwotne i wtórne – wymagające uczenia się, np. alkohol).
  • popęd to stan nieprzyjemnego napięcia, wzbudzenia, niepokoju, uruchamiającego czynności ukierunkowane na usunięcie tego niepokoju
  • do wystąpienia zachowania niezbędny jest czynnik (obiekt), który go zredukuje. Pobudka (incentive) to obiekt lub stan mający zdolność redukowania lub zmniejszenia wielkości popędu
  • wzmocnienie: każdy obiekt lub stan rzeczy, który zwiększa prawdopodobieństwo powtórzenia reakcji wywołanej pobudką lub popędem

Podejście behawiorystyczne

Clark Hull:

  • Motywacja ma swoje źródła w darwinowskiej walce o byt. Do przeżycia niezbędne są pewne obiekty (pokarm, woda) oraz umiejętności (atak, ucieczka, zapamiętywanie miejsc).
  • Deficyt obiektów pozytywnych lub nadmiar obiektów negatywnych uruchamia popęd
  • każda forma deprywacji powoduje powstanie ogólnego popędu (D-drive) mającego decydujące znaczenie w uruchamianiu zachowania
  • drugim czynnikiem kształtującym zachowanie jest wykonanie - nawyk (H-habit)
  • motywacja (potencjał pobudzeniowy) zależy iloczynowo od popędu i nawyku
  • wątpliwości: Jak wytłumaczyć anoreksję, pracoholizm czy wysokogórską wspinaczkę lub sporty ekstremalne?

Podejście humanistyczne (odnosi się tylko do ludzi)

Abraham Maslow

2 mechanizmy motywacyjne:

  • potrzeby niedoboru (D-needs)
  • Potrzeby wzrostu (B-needs)
  • obydwa rodzaje potrzeb są natury biologicznej- „Instynktopdobne”

hierarcha potrzeb:

  • D-needs: potrzeby fizjologiczne (powietrze, pokarm, woda, sen, seks); potrzeby bezpieczeństwa (deprywacja: brak stabilności, chaos, konflikty społeczne, deficyty ekonomiczne, bodźce zagrażające); potrzeby przynależności i miłości (deprywacja-poczucie uprzedmiotowienia, alienacji i samotności); potrzeby szacunku (poczucie własnej wartości, osiągnięć, kompetencji)
  • B-needs: potrzeba samo urzeczywistnienia (potrzeby poznawcze, rozumienia świata, wiedzy); potrzeba transcendencji
  • psychopatologie społeczne: np. potrzeba prawdy prowadzi do nieufności, cynizmu, sceptycyzmu i podejrzliwości; potrzeba sprawiedliwości może powodować utratę poczucia bezpieczeństwa, gniew, cynizm, nieufność, generalizowany egoizm; potrzeba porządku – poczucie zagrożenia, czujność, utratę zdolności przewidywania
  • motywacja oparta na konieczności – muszę; na wyborze – chcę
  • potrzeby nie musza być uświadamiane
  • wątpliwości: zarzut niepodważalności: założenia są tak skonstruowane, ze nadają się do efektywnego wyjaśniania nawet wzajemnie sprzecznych faktów

Podejście poznawcze

„Myśli sprzeczne rdzą ból” /Spinoza/

  • brak stymulacji przynoszącej informacje jest stanem negatywnym
  • konsekwencje deprywacji sensorycznej: zaburzenia percepcji, zaburzenia procesów myślowych i pamięci, przeżywanie halucynacji, snów na jawie; negatywne napięcie, a czasem bardzo silne lęki
  • dostarczanie informacji jest w pewnych warunkach stanem pozytywnym
  • Berlyne: Zachowania eksploracyjne uruchamiane są przez takie cechy informacji jak: nowość, zmiana, niezgodność, złożoność, wieloznaczność, niewyraźność – niepewność i konflikt
  • Teoria równowagi poznawczej (Heider)
  • Teoria dysonansu poznawczego (Festinger)

 Podsumowanie. Różne teorie motywacji.

Model homeostatyczny

Źródłem motywacji jest zaburzenie homeostazy organizmu. Procesy poznawcze i procesy energetyczne wespół uruchamiają reakcję przywracającą homeostazę.

Model podniet owy

Źródłem motywacji jest bodziec. Uruchamia on procesy energetyczne znoszące działanie bodźca.

Model poznawczy

Działania bodźcowe uruchamiają procesy poznawcze, te zaś uruchamiają procesy energetyczne i kształtują reakcję. źródłem motywacji zachowania jest przetwarzanie informacji

Praktyka

Efekt Hawthorne’a

  • to zjawisko zaobserwowane w 1932 roku podczas przeprowadzania badań w fabryce Hawthorne’a.Chodziło o badanie różnorodnych czynników związanych z miejscem pracy na zwiększenie jej efektywności. Najpierw więc zwiększono natężenie oświetlenie pracownikom – co spowodowało wzrost efektywności pracy. Potem zaś, obniżono natężenie światła i…okazało się że pracownicy nadal pracowali efektywnie. Badania były tak zaskakujące, że psycholodzy postanowili zbadać efekt Hawthorne’a i odkryć co też tak naprawdę wpłynęło na wzrost efektywności pracy pracowników.
  • Po seriach testów okazało się, że na wzrost efektywności pracy wpłynęły nie konkretne zmiany które poczyniono w zakładzie pracy lecz sam fakt wprowadzania zmian, które miały na celu pomóc pracownikom. Innymi słowy samo zainteresowanie pracownikami i branie pod uwagę ich opinii i zdania wpływa na zwiększenie efektywności.

Motywacje autoprezentacyjne

  • autoprezentacja to podejmowanie przez podmiot takich działań ukierunkowanych na sterowanie wrażeniem wywieranym na partnerze interakcji, które wywierają na pożądane przez podmiot reakcje owego partnera wobec niego
  • naturę autoprezentacji mogą mieć zachowania altruistyczne. W badaniach wykazano, że skłonność do pomagania innym jest mniejsza wówczas gdy ludzie nie są przez nikogo obserwowani
  • odchudzanie się , sposób odżywania  (np. wegetarianie demonstrują publicznie awersję do jedzenia mięsa – pokazują, że są wrażliwi na los istot żywych; kobiety jedzą szczególnie mało gdy partner przy posiłku jest dla nich atrakcyjny)
  • Jones i Pittman: najczęstszym celem działań autoprezentacyjnych jest uzyskanie lub zwiększenie aprobaty ze strony toczenia społecznego. Ludzie podejmują też takie działania w celu trzymania znak respektu lub uległości, potwierdzenia własnej dominacji, uzyskania wsparcia społecznego lub unikania nieprzyjemnych interakcji z innymi ludźmi
  • badania nad poziomem motywacji a poziomem wykonania – niedobór lub nadmiar motywacji mogą upośledzać zachowanie; dla osiągnięcia wysokiego poziomu wykonania konieczny jest optymalny poziom pobudzenia.
  • zadania trudne lub złożone najlepiej wykonujemy przy niskiej motywacji. W miarę spadku trudności i złożoności zadania rośnie natężenie optymalnego poziomu motywacji więc poziomu gwarantującego największą skuteczność działania
  • prawo Yerkesa-Dodsona: wykonanie zadań trudnych spada wraz ze wzrostem pobudzenia, wykonanie zadań łatwych wzrasta wraz ze wzrostem pobudzenia
  • potwierdzone przez efekt facylitacji społecznej
  • w zakresie optymalnego pobudzenia występują różnice indywidualne

 

Poznawcze teorie pracy

  • wykraczają ponad potrzeby osobiste uwzględniając czynniki społeczne i organizacyjne
  • dążą do wyjaśnienia ludzkich rekckji na różne warunki pracy
  • pracownicy są motywowani d podtrzymywania sprawiedliwych stosunków z innymi osobami znaczącymi
  • pracownicy rejestrują swój wkład (inwestycje i zaangażowanie w sferze zawodowej) i swoje wyniki, a potem porównują je ze wkładem i wynikami innych pracowników – jeśli stosunki między wkładem i wynikami pracowników A i B każą się równe – będą oni usatysfakcjonowani jeśli nie będą równe – będą niezadowoleni
  • jeśli iloraz pracownika A będzie niższy – postrzegane zbyt niskie dochody, będzie on zły; jeśli będzie wyższy – poczucie winy
  • poczucie niesprawiedliwości jest nieprzyjemne więc pracownicy dążą do przywrócenia sprawiedliwości poprzez zmianę wkładów i wyników (zmiany behawioralne – np. zmniejszenie ilości pracy lub prośba o podwyżkę; zmiany psychologiczne – reinterpretacja wartości wkładu „moja praca nie jest taka dbra”)

teoria sprawiedliwości (equity theory)

teoria oczekiwań

pracownicy są zmotywowani jeśli oczekują ze ich wysiłek i sprawność w pracy przyniosą pożądane wyniki – ludzie angażują się w prace uważaną za atrakcyjną i wykonalną

człowiek = leń? TO ZALEŻY 

różnice kulturowe

m.in. Harry Trandis
  • kultury indywidualistyczne: poleganie na własnych siłach, niezależność, osiągnięcia osobiste (kultury zachodu). Poszukiwanie natychmiastowych korzyści osobistych, wolności, równości, zmienności, podniecającego trybu życia – kultury Zachodu
  • kultury kolektywistyczne: lojalność grupowa (wobec rodziny, plemienia, społeczności)miej zabójstw, samobójstw, przestępczości nieletnich, wykorzystywania seksualnego dzieci, alkoholizmu)
    samodyscyplina, akceptacja pozycji życiowej jednostki, szacunek dla rodziców i starszych, praca na rzecz korzyści długoterminowych grupy jak całości – Afryka, Azja, Ameryka Południowa, Środkowa, Bliski Wschód

te różnice kulturowe są głęboko zakorzenione, bardzo ważne dla psychologii motywacji jednostek i grup

potrzeba osiągnięć (Need for achievement) NACH

Henry Murray: ludzi cechuje “potrzeba osiągnięć” różniąca się nasileniem i wpływająca na ich tendencje w dążeniu do sukcesu

  • trudach odzwierciedla różnice w wadze jaką przywiązują jednostki d planowania wysiłku wkładanego w osiągnięcie celu; wyraźnie pobudza na zachowanie i nim kieruje
  • osoby wysokim NACH są bardziej wytrwałe w pracy nad zadaniem gdy przedstawia się je jako trudne; osoby o niskim NACH szybciej rezygnują gdy dowiedzą się że zadanie ma być trudne a były bardziej wytrwałe gdy sadziły że zadanie będzie łatwe
  • motywacja wewnętrzna powoduje zaangażowanie w jakąś aktywność da niej samej, bez zewnętrznych nagród
  • motywacja zewnętrzna skłania do angażować się w aktywność dla jej zewnętrznych konsekwencji
  • kiedy motywacja przechodzi z motywacji wewnętrznej na zewnętrzną
  • motywacji wewnętrznej towarzyszy specyficzny stan umysłu: poczucie przepływy (flow)

Motywacja zewnętrzna i wewnętrzna

Bibliografia

Strelau, J. Doliński, D. (2010). Psychologia. Podręcznik akademicki. T.1. Gdańsk: GWP.
Kosslyn, M.S., Rosenberg, R.S.(2006). Psychologia. Mózg.Człowiek.Świat. Kraków: Znak.